Tiểu sử Lê Thành Nhơn

VÀI NÉT VỀ LÊ THÀNH NHƠN

Lê Thành Nhơn chào đời ngày 17-10-1940 (Canh Thìn) tại Phú Cường, Thủ Dầu Một, Bình Dương. Cha là Lê Văn Nguyện. Mẹ là Chung Thị Duyên.

Đam mê nghệ thuật tạo hình, Lê Thành Nhơn theo học hội họa tại trường Mỹ nghệ thực hành Bình Dương, rồi thi đỗ vào Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn – Gia Định. Tốt nghiệp thủ khoa ngành điêu khắc năm 1963, Lê Thành Nhơn quay về trường Mỹ nghệ thực hành Bình Dương để giảng dạy. Tháng 3-1966, ông bị động viên, đến tháng 6-1970 được giải ngũ với quân hàm thiếu úy. Sau khi phục viên, Lê Thành Nhơn giảng dạy tại Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn – Gia Định, lại được mời thỉnh giảng tại Cao đẳng Mỹ thuật Huế và Đại học cộng đồng duyên hải Nha Trang. Dạy nhiều nơi, song Lê Thành Nhơn vẫn dành thời gian sáng tác. Những tác phẩm nổi bật của ông vào thời kỳ này phần nhiều là tượng đồ sộ, hoành tráng. Ở Huế, cùng với tượng chân dung Phan Bội Châu bằng đồng, còn có tượng đồng Bồ tát Quán Thế Âm đặt ngay sân Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán trên đường Lê Lợi. Ở Sài Gòn, có các tượng xi măng cốt thép như Thiếu nữ Việt Nam cao 4m, tượng Phan Thanh Giản cao 3m, tượng Phật Thích Ca cao 4,5m. Pho tượng Phật Thích Ca được hoàn tất năm 1974, đến năm 1979 thì trang trọng an vị trong vườn chùa Huệ Nghiêm, đối diện bến xe miền Tây, nay thuộc quận Bình Tân, TP. HCM.

Cuối tháng 4-1975, Lê Thành Nhơn cùng gia đình ghé đảo Guam, rồi định cư tại nước Úc vào tháng 9 cùng năm. Để mưu sinh, ông phải làm nghề sơn ôtô, đoạn bán vé xe điện. Năm 1986, Lê Thành Nhơn được mời dạy kiến trúc tại Học viện Kỹ thuật hoàng gia ở thành phố Melbourne, bang Victoria, Úc. Năm 1987, ông mở Trung tâm Bình Dương Ceramic chuyên sản xuất các tác phẩm nghệ thuật bằng gốm. Năm 1996, Lê Thành Nhơn ở nhà, tập trung vẽ tranh và tạc tượng. Tháng 12-1998, ở Melbourne, Lê Thành Nhơn mở triển lãm Eden giới thiệu 30 bức sơn dầu. Tháng 1-2000, ở cảng thị Sydney thuộc bang New South Wales, Lê Thành Nhơn tổ chức cuộc triển lãm hội họa Giao hưởng của âm và sắc. Tranh của ông mang nhiều kích thước, trong đó có lắm bức rất to – như bộ Tứ đại gồm 4 bức sơn dầu Đất, Nước, Gió, Lửa, mỗi bức cao 2m và dài 6m, hoặc bức sơn dầu Nước tôi, dân tôi dài 7m. Một số pho tượng của Lê Thành Nhơn được giới yêu điêu khắc biết tới như pho tượng đồng chân dung nhà khoa học Phillip Law trưng bày tại Đại học Monash ở Melbourne và Đại học Tasmania ở bang Tasmania, tượng đồng Niềm vui cao 3m dựng trước sân trường Đại học Monash, tượng đồng Hỡi Tự do! Đừng bỏ tôi bày tại trụ sở Câu lạc bộ Mekong ở Sydney, tượng đồng Đức Mẹ Madonna dựng trong khuôn viên dòng Jesuits ở Montserrat, tượng Phật Thích Ca trưng bày tại Viện Bảo tàng quốc gia Úc ở thủ đô Canberra. Cả những phác thảo của Lê Thành Nhơn – chẳng hạn bộ tranh bút chì minh họa Truyện Kiều và bộ tượng thạch cao Sinh, Lão, Bệnh, Tử – cũng khiến lắm nhà phê bình khen là “kiệt tác” lúc tận mắt nhìn ngắm.

Chuẩn bị về thăm quê hương, đồng thời dạy mấy chuyên đề điêu khắc tại Đại học Mỹ thuật TP.HCM và Đại học Nghệ thuật Huế, thì Lê Thành Nhơn ngã bệnh. Ấy là tháng 2-2002. Bác sĩ khám nghiệm rồi thông báo kết quả: Lê Thành Nhơn bị ung thư gan. 16 giờ 30 chiều thứ hai 4-11-2002 (Nhâm Ngọ), trong bệnh viện Royal Melbourne, Lê Thành Nhơn ly trần.

Tượng
PHAN BỘI CHÂU
của Lê Thành Nhơn

Năm 1973, trong Đại Nội, một góc cuối khuôn viên trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế – vốn là phủ Nội Vụ của vương triều Nguyễn – vụt hiện cái chòi bằng tre lá nom khá lạ đời. Chòi chứa cả khối đất sét bự sư lứ: cao 4,5m, ngang 6m, sâu 5m. Từng ngày, qua bàn tay khéo léo của điêu khắc gia Lê Thành Nhơn, khối đất xù xì kia được chuyển dần ra nhân dạng: chân dung chí sĩ Phan Bội Châu.

Trợ thủ cho Lê Thành Nhơn có các sinh viên điêu khắc mà nổi trội là Phan Thế Bính. Bên cạnh Lê Thành Nhơn lúc ấy có các hoạ sĩ Vĩnh Phối (giám đốc trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế), Đinh Cường, Tôn Thất Văn, Trịnh Cung, Phan Hữu Lượng, các điêu khắc gia Trương Đình Quế và Trương Đình Ý, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, ca sĩ Khánh Ly, dịch giả Bửu Ý, v.v. Thân nhân của cụ Phan cũng thường đến thăm pho tượng trong quá trình hình thành. Nhà giáo Trần Viết Ngạc – người nghiên cứu về Phan Bội Châu – đã giúp cho Lê Thành Nhơn nhiều tư liệu cùng ý kiến hữu ích. Trả lời phóng viên Minh Nguyệt của đài Radio Australia phỏng vấn dịp cuối năm 1998 tại Úc, Lê Thành Nhơn còn nhắc đến những người khác đã góp công sức vào việc tác thành pho tượng Phan Bội Châu, như kỹ sư Hồ Đăng Lễ, luật sư Phan Duy Tuệ, phó thủ tướng Phan Quang Đán.

Khuôn mặt nhà yêu nước Phan Bội Châu được tái tạo bằng những mảng khối rất đặc trưng. Tượng cắt ngang nửa chòm râu rậm, tạo thế cương nghị đầy thú vị. Tuy nhiên, tóc với tai cụ Phan cần phục dựng thế nào? Suy nghĩ và bàn bạc hồi lâu, Lê Thành Nhơn quyết định thay những chi tiết kia bằng loạt đắp nổi diễn tả hình ảnh nhân dân bao đời đoàn kết quyết bứt tung xiềng xích.

Xối máu nóng rửa vết nhơ nô lệ!

Theo dự định, câu thơ hùng tráng đó của cụ Phan sẽ được trổ lồi đằng sau pho tượng. Thế nhưng, do sự can thiệp của Tổng trưởng Văn hoá và Thanh niên là ông Hoàng Đức Nhã, dòng thơ khí phách đã bị thay bằng mấy chữ: Phan Bội Châu 1867 -1940.

Cũng theo dự định, tượng Phan Bội Châu sẽ đặt trong công viên hữu ngạn dòng Hương, cạnh cầu Trường Tiền, ngay trước Đại học Sư phạm và Trung học Kiểu Mẫu Huế. Nếu biết rằng thửa đất Sư phạm với Kiểu Mẫu từng một thời là Toà Khâm sứ Pháp, càng hiểu thêm rằng đặt tượng cụ Phan toạ lạc đối diện là ý tưởng rất hay.

Tượng đất sét được hoàn tất vào ngày 24 tháng chạp Quý Sửu, nhằm thứ tư 16-1-1974. Công đoạn kế tiếp là đúc đồng. Quy trình kỹ thuật này do nghệ nhân Nguyễn Văn Thế thực hiện.

Lò ông Thế nằm ven đường Huyền Trân Công Chúa (nay là đường Bùi Thị Xuân), đối diện trường tiểu học Dương Xuân Thượng (nay là tiểu học Phường Đúc). Tượng Phan Bội Châu được phân 12 mảnh để rót 7 tấn đồng, đoạn ghép lại và dựng thử trước sân. Mọi chuyện đang dang dở thì sự kiện lịch sử năm 1975 diễn ra, khiến việc dựng thử kéo dài.

Hơn thập niên trôi qua, một bức tượng to đẹp và chứa nhiều giá trị như thế lại không được dựng đàng hoàng! Chừng nấy đủ khiến thiên hạ bàn tán xôn xao. Chính quyền họp bàn chuyện này lắm lần, vấn đề vẫn chưa giải quyết thấu đáo. Cuối năm 1987, nhân kỷ niệm 120 năm ngày sinh danh nhân Phan Bội Châu, được UBND tỉnh Bình Trị Thiên đồng ý, UBND thành phố Huế tổ chức chuyển tượng Phan Bội Châu về đặt tạm trong vườn nhà và cũng là vườn mộ Phan Bội Châu tại dốc Bến Ngự. Phòng Văn hoá Thông tin thành phố Huế đã phối hợp với Sở Điện lực Bình Trị Thiên, Công ty Cung ứng vật tư xây lắp Bình Trị Thiên, Phòng Công trình đô thị thành phố Huế cùng Hợp tác xã đúc Thắng Lợi ở Phường Đúc bốc tải và lắp ráp tượng này vào ngày chủ nhật 30-8-1988. Tạm thời đặt tượng đồng trên một bệ cao 1,6m xây bằng đá khối.

Tạp chí Sông Hương số 33 (tháng 9 và 10-1988) đã loan tin vắn của Trần Nguyễn: “Việc chuyển bức tượng đồng cụ Phan về khu vườn mộ Bến Ngự, dù vẫn còn ý kiến chưa thoả mãn về vị trí, nhưng trong tình hình thành phố chưa có quy hoạch tượng đài, cũng đã kết thúc được những nỗi ray rứt suốt mười mấy năm của nhân dân thành phố Huế”.

Thật sự, nỗi ray rứt đó chẳng chấm dứt, nên Tết Mậu Dần 1998, tạp chí Huế Xưa Và Nay số 25 tiếp tục đăng lời phát biểu của ông Nguyễn Xuân Hoa: “Tượng Phan Bội Châu tạm đưa về vườn nhà cụ Phan để hoàn chỉnh trong khi chờ tỉnh có quyết định về vị trí đặt tượng. Không gian chật hẹp ở vườn nhà cụ Phan không chứa đựng nổi quy mô của một bức tượng đồng quá lớn. Giá như tượng Phan Bội Châu được đặt tại một công viên hoặc một trục đường tương xứng thì Huế sẽ có thêm một công trình văn hoá đặc sắc, tô điểm một nét riêng cho thành phố”. Tờ Huế Xưa Và Nay còn chú thích: “Ước mong vị trí đặt tượng danh nhân Phan Bội Châu sớm được cấp có thẩm quyền giải quyết; không nên và không thể kéo dài mãi”.

Năm 2005, kỷ niệm 100 năm phong trào Đông Du, nhiều nơi tổ chức một số hoạt động. Ngày 10-9-2005, tại Nghệ An có hội thảo Phan Bội Châu và phong trào Đông Du. Từ 20 đến 23-10-2005, tại Hà Nội có hội thảo Phong trào Đông Du cùng cuộc triển lãm Tình bạn giữa Phan Bội Châu và Sakitaro Asaba. Trong hai ngày 28 và 29-10-2005, hội thảo Việt Nam 100 năm phong trào Đông Du và hợp tác Việt-Nhật để bảo tồn, phát triển văn hoá Huế diễn ra tại cố đô. Cũng ngày thứ sáu 28-10-2005, tại thành phố Huế, trường THCS Phan Sào Nam dựng tượng Phan Bội Châu do Hội Khoa học lịch sử Việt Nam trao tặng: pho tượng bằng đồng, cao 0,8m, nặng 80kg, điêu khắc gia Tạ Duy Đoán ở Hà Nội thiết kế và các thợ đúc ở Nam Định thi công. Tham dự các hoạt động ấy, rất nhiều đại biểu tiếp tục bày tỏ nỗi bức xúc: pho tượng Phan Bội Châu do Lê Thành Nhơn tạc vẫn chưa chính thức an vị ở địa điểm trang trọng phù hợp tại Huế.

Xin ghi thêm: ông Nguyễn Xuân Hoa hiện là giám đốc Sở Văn hoá Thông tin Thừa Thiên – Huế. Đáng buồn thay, cho tới nay, năm 2006, pho tượng đồng Phan Bội Châu vẫn hẩm hiu “tạm trú” trong mảnh vườn chật hẹp nơi dốc Bến Ngự!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s