Vẽ lại bức tranh của Tardieu

Vẽ lại “Bức tranh tường lớn nhất Việt Nam”
(Vẽ lại chứ không gọi là phục chế)

 

TranhHoanThien

Tác phẩm mỹ thuật hiện đại lớn nhất Việt Nam
(ảnh TL của bà Alix Turolla Tardieu, cháu nội cố họa sĩ Victor Tardieu)

 

Người sáng lập Trường Cao đẳng Mỹ Thuật Đông Dương

Victor Tardieu (1870-1937) là một họa sĩ người Pháp. Năm 1924, Ông đã cùng họa sĩ Việt Nam Nam Sơn hay còn gọi là Cụ Nguyễn Nam Sơn, tên thật Nguyễn Vạn Thọ (1890-1973), thành lập Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, tiền thân của Đại học Mỹ thuật Hà Nội ngày nay. Khoá đầu tiên đã đào tạo ra những tên tuổi xuất chúng cho nền Mỹ thuật Việt nam như: Nguyễn Phan Chánh, Công Văn Trung, Lê Phổ, Mai Trung Thứ, Lê Văn Đệ. Và tiếp sau là những thế hệ họa sỹ nổi tiếng: Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Tường Lân, Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái…

 

VictorTardieu

Danh họa Victor Tardieu (1870-1937)-Ảnh Tư liệu

 

portrait

Danh họa Nam Sơn – Nguyễn Vạn Thọ (1890-1973)-

 

Victor Tardieu sinh tại Lyon năm 1870. Từ năm 1887 tới 1889, ông theo học trường Mỹ thuật của thành phố Lyon, sau đó theo học tại trường Mỹ thuật Paris, xưởng vẽ Bonnat năm 1889 đến năm 1891.Thời gian ở Paris, Victor Tardieu đã có những tác phẩm lớn, trong đó tác phẩm đầu tay là bức họa làm bằng kính màu tại Tòa Thị Chính tỉnh Dunkerque. Nhiều tác phẩm của ông hiện được trưng bày ở các bảo tàng Lyon, Rennes và Bảo tàng Quân đội tại Paris (Musée de l’Armée à Paris). Năm 32 tuổi, Tardieu giành giải thưởng hội họa quốc gia với tác phẩm có kích thước lớn thể hiện những người công nhân trên công trường xây dựng. Nhờ giải thưởng này, ông đã đi du lịch châu Âu trong suốt hai năm. Ông vẽ chủ yếu về các thành phố cảng lớn như Gênes, London, Liverpool với khung cảnh nhộn nhịp, phồn thịnh của châu Âu những năm đầu thế kỷ 20. Sau đó, ông đã nhận vẽ trang trí cho một số công trình lớn của Toà thị chính Lilas và một số nhà thờ ở Pháp.Trong Thế chiến thứ nhất, Tardieu tham gia chiến trường phía Bắc nước Pháp. Năm 1920, ông được nhận giải thưởng Indochine và phần thưởng là chuyến du lịch đến Đông Dương trong vòng một năm.
Năm 1921, Tardieu xuống tàu tại Marseille đi Việt Nam. Ngày 2 tháng 2  năm 1921, Victor Tardieu đặt chân tới Sài Gòn rồi sau đó đi lên phía Bắc, tới Hà Nội. Tại đây ông đã nhận lời vẽ một bức tranh khổ lớn cho giảng đường chính của Đại học Đông Dương đang được xây dựng, một công trình kiến trúc đẹp vừa mới hồi phục và phát triển nhờ chương trình cải cách giáo dục của Toàn quyền Albert Sarraut. Tardieu đã phải mất 6 năm làm việc cho bức tranh đó. Ngoài ra ông còn vẽ trang trí trên tường tiền sảnh và mái vòm của toà nhà, tổng cộng gần 270m².

Vẽ lại bức tranh tường lớn nhất Việt Nam

19665259_10209544945553702_7865975046293180394_n

Tác phẩm mỹ thuật hiện đại lớn nhất Việt Nam. Diện tích tranh 77m², tái hiện khung cảnh xã hội Hà Nội đầu thế kỷ 20, với 200 nhân vật

Tác phẩm của Tardieu được coi là tác phẩm mỹ thuật hiện đại lớn nhất Việt Nam. Trên một diện tích 77m², Tardieu đã tái hiện lại khung cảnh xã hội Hà Nội hồi đầu thế kỷ 20, với sự hiện diện của 200 nhân vật đại diện cho xã hội thời bấy giờ. Trong số đó có chân dung bốn vị Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer, Jean Baptiste Paul Beau, Albert Sarraut, Maurice Long, một số nhân vật từng lãnh đạo và giảng dạy tại Đại học Đông Dương, thậm chí con trai họa sĩ – ông Jean Tardieu, cùng sống với cha tại Hà Nội từ năm 1929 đến 1931.
Ở vị trí trung tâm tác phẩm là chiếc cổng tam quan truyền thống của làng quê Việt Nam nằm dưới tán cây cổ thụ. Trên hai hàng cột chính có đôi câu đối:

Nhân tài quốc gia chi nguyên khí
Đại học giáo hóa chi bản nguyên

Dịch: 
Nhân tài là nguyên khí quốc gia
Đại học là gốc của giáo hóa

 

Ẩn hiện giữa cổng tam quan là Allégorie du Progrès – bà mẹ của trí tuệ, tay cầm sách, thể hiện tinh thần hướng đến sự tiến bộ. Trên khoảng không gian rộng trước cổng tam quan, họa sĩ tái hiện một cách sinh động chân dung những con người đương thời gồm nhiều tầng lớp, cả người Pháp lẫn những cư dân bản xứ. Mỗi nhân vật xuất hiện với một gương mặt, một cách biểu hiện cảm xúc khác nhau.
Bức tranh được hoàn thành vào những năm đầu thập kỷ 30 của thế kỷ trước. Do bức tranh vẽ đã hơn nửa thế kỷ, lại ở trong điều kiện khí hậu nóng ẩm và nhiều lý do phá hủy khác, nên tác phẩm đã bị dỡ bỏ từ mấy chục năm trước, để lại một khoảng tường vôi trắng bạc phếch giữa một giảng đường uy nghi, trí tuệ!. Những người từng biết đến bức tranh tường này như GS Văn Như Cương, GS Phan Huy Lê đã bày tỏ sự tiếc nuối trước mất mát đó. Nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày thành thành lập Đại học Đông Dương, ban Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội đã quyết định phục dựng lại tác phẩm này với sự đồng ý và giúp đỡ nhiệt thành của bà Alix Turolla Tardieu, cháu nội cố họa sĩ Victor Tardieu tôn kính.

 

HoasiHoangHung

Họa sĩ Hoàng Hưng thực hiện công việc trên giàn dáo. (ẢnhTL)

Người được lựa chọn để đảm trách công việc đầy thử thách này là họa sĩ Hoàng Hưng – tác giả của những tác phẩm đã được đặt tại một số công trình ở Hà Nội và Ông là người Việt Nam duy nhất tính đến thời điểm này, có tác phẩm treo tại trụ sở UNESCO ở Paris.
Sau hơn 3 tháng tận tụy làm việc, Hoàng Hưng và các cộng sự của ông đã hoàn thành việc vẽ lại tác phẩm của Victor Tardieu. Tuy có một số ý  kiến khen chê khác nhau về công trình này, nhưng công bằng mà nói, một bức tranh lịch sử, đậm tính nhân văn đã thay cho bức tường khổng lồ, trắng bợt, lạnh lẽo vô tri vô giác mà lịch sử và thời gian để lại trong suốt gần 50 năm qua, trên giảng đường lớn của Đại học Đông Dương cũ, nay là Đại học Quốc gia, tại 19 Lê Thánh Tông, Hà Nội; thì công trình mỹ thuật này của Hoàng Hưng đáng được chúng ta và nhất là các thế hệ sinh viên Trường Đại học Quốc gia trân trọng.

 

Họa Sỹ Đinh Quang Tỉnh – Biên tập: Vũ Thanh Nhà